Τόνιο Κρέγκερ - Τόμας Μαν

Νουβέλα του Τόμας Μαν που την έγραψε το 1902 στα 27 του έτη, εκδόθηκε σε βιβλίο το 1913 και δεν σταμάτησε να την θεωρεί την επιτομή του έργου του μέχρι το θάνατο σε ηλικία 81 ετών.

Ξέρουμε τον Δόκτωρα Φάουστους, ακούσαμε για το Μαγικό Βουνό κι εδώ μέσα σε λιγοστές σελίδες καταλαβαίνουμε τις εμμονές του δημιουργού, την απομόνωση από τις κοινές συνήθειες και το αδιέξοδο των ''ανιδιοτελών'' ανθρώπινων σχέσεων.

Ο «Τόνιο Κρέγκερ» κυκλοφόρησε στις αρχές αυτού του αιώνα. Στο μεταξύ ο κόσμος άλλαξε ριζικά, ακόμα και οι αστοί έχουν διαφοροποιηθεί, αλλά και οι καλλιτέχνες κάθε κατηγορίας δεν έχουν καμία σχέση με κείνους της εποχής του Μαν. Τι έχει απομείνει λοιπόν απ’ αυτή τη νουβέλα, και τι είναι εκείνο που την κάνει ακόμα τόσο ελκυστική; Η ποιητική της δύναμη και η μουσική της ποιότητα, που ελάχιστα έχουν φθαρεί. Πρόκειται για μια πολυφωνική και πολύχρωμη νοσταλγία για τα απλά και συνηθισμένα, για τη ζεστή, ανθρώπινη φιλία, για τη χαμένη αθωότητα, τη φύση, την πατρίδα και τον έρωτα.

Μουσική

Brian Eno & Harold Budd – First Light
Moby – Natural Blues (FUME Bootleg Rework)

https://www.mixcloud.com/Bank_of_Vinyl/tonio-kreger/

https://open.spotify.com/episode/2LvgIqZRb4JzOy4LDEr9Zy

Οἱ στίχοι αὐτοί

Οἱ στίχοι αὐτοὶ μπορεῖ καὶ νά ῾ναι οἱ τελευταῖοι

οἱ τελευταῖοι στοὺς τελευταίους ποὺ θὰ γραφτοῦν

Γιατί οἱ μελλούμενοι ποιητὲς δὲ ζοῦνε πιὰ

αὐτοὶ ποὺ θὰ μιλούσανε πεθάναν ὅλοι νέοι

Τὰ θλιβερὰ τραγούδια τους γενήκανε πουλιὰ

σὲ κάποιον ἄλλον οὐρανὸ ποὺ λάμπει ξένος ἥλιος

Γενῆκαν ἄγριοι ποταμοὶ καὶ τρέχουνε στὴ θάλασσα

καὶ τὰ νερά τους δὲν μπορεῖς νὰ ξεχωρίσεις

Στὰ θλιβερὰ τραγούδια τους φύτρωσε ἕνας λωτὸς

νὰ γεννηθοῦμε στὸ χυμό του ἐμεῖς πιὸ νέοι.

(Μ. Αναγνωστάκης)

Αντι-νεφέλωμα

Η σιωπή δεν είναι λευτεριά η σιωπή

δεν είναι αιχμαλωσία

η σιωπή δεν είναι δωρεά η σιωπή

δεν είναι ιδιοκτησία

η σιωπή είναι ένα καναρίνι στο μικρόφωνο

η σιωπή είναι ντελάλης από στάχτη

κάθε ρυάκι της κραυγάζει πως μονάχα η σιωπή μιλιέται

κάθε στιγμή της χαστουκίζει τα ρολόγια

καταρρέουν ελατήρια ο καιρός παξιμάδια και βίδες

η σιωπή περιπαίζει τα αδιέξοδα

η σιωπή δεν κατάγεται απ’ την Κίνα η σιωπή

τη γλώσσα τη φασκιώνει με συνταχτικό και κανόνες

αναπαύεται στα ανώμαλα ρήματα ερωτεύεται επιρρήματα

στους ρήτορες που σείουν τα μπαλκόνια συσσωρεύεται

πηγαίνει τις Κυριακάδες στη εκκλησία για να ψάλλει

συχνά τηγανίζει πατάτες

τα τύμπανα δικά της είναι οι γενετήσιοι

σπασμοί της αγάπης

τα ουρλιάσματα των γυναικών στα μαιευτήρια

όλα τα κλάματα δικά της είναι κι όλα τα ξεφαντώματα

μα όμως τι όλεθρος

η σιωπή δε βρίσκει πουθενά το όνομά της.

Νίκος Καρούζος

Ο ζήλος του μη-σχετικού με παροράματα / 1980

dylan thomas' dubplate

Do not go gentle into that good night.

Rage, rage against the dying of the light.

boiler room mix

Do not go gentle into that good night,

Old age should burn and rave at close of day;

Rage, rage against the dying of the light.

Τ.Λ.

Και συχνά σχεδίαζα ταξίδια στο άγνωστο ή ονειρευόμουν να ζήσω υπέροχα. 
Και στάθηκα πάντα ανυπεράσπιστος μπροστά στους άλλους. 
Αμάρτησα – ονειρεύτηκα πολύ και έτσι ξέχασα να ζήσω. 
Τώρα ανεβαίνω σε μιαν άμαξα απ’ αυτές 
που διασχίζουν τον ύπνο μου και δραπετεύω. 

Ίσως η μεγάλη περιπέτεια μας περιμένει σε μια πάροδο που δεν της δώσαμε σημασία. 
Μόνο καμιά φορά μ’ ένα μυστικό που το ’χα μάθει από παιδί ξαναγυρίζω στον αληθινό κόσμο 
– αλλά εκεί κανείς δε με γνωρίζει – σαν τους θαυματοποιούς που όλη μέρα χάρισαν το όνειρο στα παιδιά 
και το βράδυ γυρίζουν στις σοφίτες τους 
πιο φτωχοί και από τους αγγέλους.

(Ω Καιροί που στρεβλώσατε το ουράνιο τόξο, 

κι απ' το ραμφί του σπουργιτιού αποσπάσατε το ψίχουλο, 

και δεν αφήσατε μήτε μια τόση δα φωνούλα καθαρού νερού 
να συλλαβίσει στη χλόη την αγάπη μου 

Εγώ, που αδάκρυτος υπόμεινα την ορφάνια της λάμψης, ω Καιροί, δε συγχωρώ.)

ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ από το ποίημα : Ο ΑΛΛΟΣ ΝΩΕ

Φυσούσα δυνατά μέχρι να διώξω 

τα σύννεφα, γεννούσαν τη βροχή. 

Φυσούσα να φανεί το ουράνιο τόξο 

το γκρίζο να απαλύνει… το τραχύ.

Μα κάποτε μού τέλειωσε ο αέρας 

τα σύννεφα παρέμειναν εκεί· 

σχημάτιζαν αυτό το ουράνιο τέρας 

στον εφιάλτη μου που κατοικεί…

κι ενώ πνιγόμουν απ’ την ασφυξία 

τον εφιάλτη ονόμασα ουρανό

τού ’δωσα την υπέρτατη αξία…

ζώντας και με καινούρια δεδομένα 

κατέβηκα ησύχως το βουνό… 

είχαν νικήσει πια τα τετριμμένα!

(Kώσταs Σφενδουράκηs, "Nίκη των τετριμμένων")

Ετσι τους βλέπω εγώ τους κήπους.

Στον κήπο απόψε μου μιλεί μια νέα μελαγχολία.
Βυθίζει κάποια μυγδαλιά τον ανθοχαμόγελό της
στου βάλτου το θολό νερό. Και η θύμηση τής νιότης
παλεύει τόσο θλιβερά την άρρωστη ακακία...

Εξύπνησε μια κρύα πνοή μες στη σπασμένη σέρα,
όπου τα ρόδα είναι νεκρά και κάσα η κάθε γάστρα.
Το κυπαρίσσι, ατελείωτο σα βάσανο, προς τ' άστρα
σηκώνει τη μαυρίλα του διψώντας τον αέρα.

Και πάνε, πένθιμη πομπή λες, της δεντροστοιχίας
οι πιπεριές και σέρνονται τα πράσινα μαλλιά τους.
Οι δύο λατάνιες ύψωσαν μες στην απελπισία τους
τα χέρια. Κι είναι ο κήπος μας κήπος μελαγχολίας.

(Άνοιξη, Κώστας Καρυωτάκης, 1919 - 'Ο Πόνος του Ανθρώπου και των Πραμάτων')

Δὲν εἴμαστε ποιητὲς
Σημαίνει ἐγκαταλείπουμε τὸν ἀγῶνα
Παρατᾶμε τὴ χαρὰ στοὺς ἀνίδεους
Τὶς γυναῖκες στὰ φιλιὰ τοῦ ἀνέμου
Καὶ στὴ σκόνη τοῦ καιροῦ
Σημαίνει πὼς φοβόμαστε
Καὶ ἡ ζωή μας ἔγινε ξένη
Ὁ θάνατος βραχνάς.
(Γιῶργος Σαραντάρης)

Τὸ δέντρο τῶν ἀγνοημάτων

Μιὰ συμφορὰ τυλίγεται στὸ δέντρο.
Ὅλοι οἱ ἀδικούμενοι δέντρα εἶναι
ἂν τὸ προτίμησαν αὐτό, μονάχα ν᾿ ἀδικοῦνται.
Ἡ συμφορὰ μὲ γήινο χρῶμα
τυλίγεται στὸ δέντρο.
Ὢ δύναμη τῆς ζωῆς
λιῶσε τῆς συμφορᾶς τὸ κεφάλι.
(Νίκος Καροῦζος (1926-1990), Ναύπλιo)

Αν άγγιζες μονάχα την καρδιά μου,
αν ακουμπούσες το στόμα σου πάνω στην καρδιά μου,
το λεπτοκαμωμένο στόμα σου, τα δόντια σου,
αν ακουμπούσες τη γλώσσα σου σαν ένα βέλος πορφυρό
εκεί που η σκονισμένη καρδιά μου χτυπάει,
αν φύσαγες μες στην καρδιά μου, κοντά στη θάλασσα,
θρηνώντας,
θ' αντιλαλούσε μ' ένα θόρυβο σκοτεινό,
μ' έναν ήχο από τροχούς υπνωμένου τρένου,
ωσάν νερό τρεμουλιαστό, ωσάν φθινόπωρο σε φύλλα...

θα 'ρθει καιρός

Θα 'ρθει καιρός που θ' αλλάξουν τα πράγματα.

Να το θυμάσαι...
(αλλάζουνε, πια...)

Εσύ είσαι η ελπίδα

άκου...

Οι άνθρωποι - σκέψου! - θα μιλάνε με χρώματα

κι άλλοι με νότες

Να φυλάξεις μοναχά

σε μια μεγάλη φιάλη με νερό

λέξεις κι έννοιες σαν κι αυτές

απροσάρμοστοι-καταπίεση-μοναξιά-τιμή-κέρδος-εξευτελισμός

για το μάθημα της ιστορίας.

Είναι ...

δύσκολοι καιροί.

Και θάρθουνε κι άλλοι.

Δεν ξέρω - μην περιμένεις κι από μένα πολλά -

τόσα έζησα τόσα έμαθα τόσα λέω

κι απ' όσα διάβασα ένα κράτησα καλά:

"Σημασία έχει να παραμένεις άνθρωπος".

Θα την αλλάξουμε τη ζωή!

Παρ' όλα αυτά...
(αλλάξανε, πια...)
(παρμένα από, Κατερίνα Γώγου)

Ωραίες Μέρες

Aυτές οι ωραίες μέρες με κατέστρεψαν.
Mια τέτοια μέρα παραιτήθηκα
από τη δουλειά μου στο Eυαγές Ίδρυμα.
Mια τέτοια μέρα άρχισα το κάπνισμα.
Mια τέτοια μέρα ερωτεύτηκα.
Mια τέτοια μέρα ξέχασα
να φέρω αλάτι και ψωμί στο σπίτι.
Mια τέτοια μέρα επιδεινώθηκε η κατάστασή μου
κι άρχισα να γράφω στίχους
Aυτές οι ωραίες μέρες με κατέστρεψαν.

Ζούμε δωρεάν τ’ οξυγόνο είναι δωρεάν τα σύννεφα, επίσης

Λόφοι, κοιλάδες δωρεάν βροχή και λάσπη: δωρεάν.

Το αμάξωμα του αυτοκινήτου,

η είσοδος στον κινηματογράφο,

οι βιτρίνες όλα είναι δωρεάν δυστυχώς δεν ισχύει το ίδιο για το ψωμί και το τυρί

Όμως το θαλασσινό νερό είναι δωρεάν η ελευθερία κοστίζει τη ζωή σου,

μα η σκλαβιά είναι δωρεάν ζούμε δωρεάν,

δ ω ρ ε ά ν .

(ΟΡΧΑΝ ΒΕΛΙ ΚΑΝΙΚ)

(at the window)

There was a time when I seemed to understand nothing.

My chains floated on the water.

(spleen)

Η ανία, καρπός της βαθιάς αδιαφορίας

Παίρνει τις διαστάσεις της αθανασίας.

Ό,τι απομένει δεν είναι πια, ω ζωντανή ύλη!

Παρά γρανίτης κυκλωμένος απ’ τον ακαθόριστο τρόμο,

Ναρκωμένος μες στο βάθος ανταριασμένης Σαχάρας`

Αρχαία Σφίγγα αγνοημένη απ’ τον ανέμελο κόσμο,

Ξεχασμένη πάνω στο χάρτη, που η διάθεση της αγριωπή

Δεν τραγουδάει παρά μόνο στις ακτίνες του ηλίου που γέρνει.

Αλλά αν, χωρίς ν’ αφεθείς στη γοητεία,

Το βλέμμα σου ξέρει να βυθίζεται στα βάραθρα,

Διάβασέ με, για να μάθεις να μ’ αγαπάς`

Ψυχή περίεργη που υποφέρεις

Και πορεύεσαι αναζητώντας τον παράδεισό σου,

Λυπήσου με!… αν όχι, σε καταριέμαι!

(SPLEEN LX - Σαρλ Μπωντλαίρ)

Δεν δίνω καμιά σημασία στη ζωή.

Δεν καρφώνω την παραμικρή πεταλούδα ζωής στη σημασία.
Δεν σημαίνω για τη ζωή.
Μα τα κλαριά του αλατιού τα λευκά κλαριά
Όλες οι φυσαλίδες από σκιά
Και οι θαλάσσιες ανεμώνες
Κατεβαίνουν και αναπνέουν στο εσωτερικό της σκέψης μου
Έρχονται δάκρυα που δεν χύνω
Βήματα που δεν κάνω που είναι δύο φορές βήματα
Και που τα θυμάται ο άλλος στην ώρα της παλίρροιας
Τα σύρματα είναι στο μέρος του κλουβιού
Και τα πουλιά έρχονται από πολύ ψηλά να κελαϊδήσουν μπροστά σ' αυτά τα σύρματα
Ένας υπόγειος διάδρομος σμίγει όλα τ΄αρώματα

Να κοιμάσαι

με τον ήλιο στο ένα μάτι και με το φεγγάρι στο άλλο
μ' έναν έρωτα στο στόμα κι ένα ωραίο πουλί μέσ' στα μαλλιά
στολισμένη σαν τους κάμπους, σαν τα δάση, σαν τη θάλασσα
στολισμένη και πεντάμορφη σαν το γύρο του κόσμου.

Να φεύγεις και να χάνεσαι
μέσ' απ' τους κλώνους των καπνών και τους καρπούς του ανέμου
πόδια πέτρινα με κάλτσες άμμου
γερά πιασμένη από του ποταμού τους μυώνες

και μιαν έγνοια, τη στερνή, στην καινούργια σου όψη επάνω.

(Paul Eluard / μτφρ Οδυσσέας Ελύτης)

χρονοδιάγραμμα

Συχνά, θυμάμαι, οι μεγάλοι, όταν ήμουν παιδί, μιλούσαν για
το μέλλον μου. Αυτό γινόταν συνήθως στο τραπέζι. Αλλά εγώ
ούτε τους πρόσεχα, ακούγοντας ένα πουλί έξω στο δέντρο.
Ίσως γι΄ αυτό το μέλλον μου άργησε τόσο πολύ: ήταν τόσο
αναρίθμητα τα πουλιά και τα δέντρα.

Πες μας που πάει ο άνθρωπος τον κόσμο σαν αφήνει;
Πες μας που πάει ο άνεμος, που πάει η φωτιά σαν σβήνει;
Σκιές ονείρων είμαστε, σύννεφα που περνούμε.

Τὸ Σῶμα

Τοῦτο τὸ σῶμα ποὺ ἔλπιζε σὰν τὸ κλωνὶ ν᾿ ἀνθίσει
καὶ νὰ καρπίσει καὶ στὴν παγωνιὰ νὰ γίνει αὐλὸς
ἡ φαντασία τὸ βύθισε σ᾿ ἕνα βουερὸ μελίσσι
γιὰ νὰ περνᾶ καὶ νὰ τὸ βασανίζει ὁ μουσικὸς καιρός.